Początki
Od psałterza do paciorków
Kościół pierwszych wieków i średniowiecza
Przez stulecia mnisi i mniszki odmawiali co tydzień wszystkie 150 psalmów, śpiewając je w chórze o różnych porach dnia i nocy. Psałterz był wielką szkołą chrześcijańskiej modlitwy. Większość świeckich nie umiała jednak czytać, nie miała książek i poza kilkoma modlitwami wyuczonymi na pamięć niewiele znała łaciny. Jak mogli mieć udział w tej nieustannej chwale? Odpowiedź, wypracowywana powoli przez kilka stuleci, stała się pewnego dnia różańcem.
Liczenie modlitw to starodawna praktyka. W IV wieku pewien pustelnik imieniem Paweł miał odmawiać codziennie trzysta modlitw, odkładając na każdą jeden kamyk. Na średniowiecznym Zachodzie ci, którzy nie umieli czytać psałterza, odmawiali zamiast niego 150 Ojcze nasz, licząc je na sznurach paciorków zwanych „paternosterami”. Londyńscy wytwórcy paciorków dali nazwę ulicy Paternoster Row, a lady Godiva z Coventry zapisała w testamencie obręcz z drogich kamieni, na której liczyła swoje modlitwy.
W XII wieku Pozdrowienie Anielskie, czyli słowa, którymi Gabriel i Elżbieta pozdrowili Maryję (Łk 1,28.42), stało się powszechną modlitwą, a pobożni ludzie zaczęli powtarzać je po pięćdziesiąt razy albo w seriach po 150, zwanych „Psałterzem Najświętszej Maryi Panny”. Imię Jezus dodano w późnym średniowieczu. Końcowa prośba, „Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi”, rozpowszechniła się w XV wieku, a ustalił ją Brewiarz Rzymski z 1568 roku.